Program edukacyjny został pomyślany jako ćwiczenie wyobraźni, próbą odpowiedzi na pytanie: w jaki sposób nasze wspólne dziedzictwo kulturowe może być nie tylko zachowane, ale także nieustannie na nowo interpretowane w kontekście naszych dzisiejszych doświadczeń?

W trakcie trwania wystawy wybrane grupy uczniów – „ludzie przyszłości”, jak nazwał ich Janusz Korczak, a także ludzie teraźniejszości – uczestniczyły w niej nie jako uczniowie przyswajający wiedzę ekspercką, ale jako potencjalni spadkobiercy stale powiększającej się kolekcji sztuki współczesnej, która kształtuje się jako przyszłe dziedzictwo. Program ten inscenizował przekazanie instytucji jako tymczasową redystrybucję uprawnień interpretacyjnych w muzeum. W ramach serii warsztatów trzy grupy wcieliły się w role zazwyczaj zarezerwowane dla mediatorów kultury i zaczęły interpretować, kwestionować, edytować i zmieniać układ ekspozycji.

Ślady ich pracy są dziś widoczne dla zwiedzających, gdy wystawa otwiera się po raz drugi — poprzez przedmioty, zagadki, nagrania audio i fikcyjne narracje — które wpływają na sposób odbioru wystawy.

UWAGI DOTYCZĄCE METODOLOGII

Celem tej metodologii jest wzmocnienie pozycji uczniów i zwiększenie ich poczucia sprawczości. Proponowane narzędzia wynikają z połączenia praktyk artystycznych i edukacyjnych, kształtowanych przez wiele lat pracy Szkoły Kreatywności w ścisłej współpracy ze społecznościami szkolnymi. Ta konkretna wersja metodologii została opracowana wspólnie z pedagogami z Zachęty oraz uczestnikami warsztatów – samymi uczniami. U jej podstaw leży zrozumienie, że kreatywność i wyobraźnia funkcjonują jako podstawowe impulsy, zdolne do przekładania złożonych i abstrakcyjnych procesów na ucieleśnione, zorientowane na działanie formy wiedzy. Jednocześnie wzmocnienie pozycji uczniów nie jest postrzegane jako abstrakcyjny ideał, ale jako stopniowe poznawanie rzeczywistości instytucjonalnej, w której możliwości stają się realne tylko dzięki oporowi, negocjacjom i ciągłej świadomości ograniczeń.

Program edukacyjny składał się z trzech warsztatów, które miały poprowadzić uczestników przez stopniowy proces: od wyobrażeniowego przewidywania, poprzez krytyczną analizę dzieł sztuki, aż po zainicjowanie konkretnych zmian w środowisku instytucjonalnym.

Pierwszy warsztat, zatytułowany „Równoległy świat naszej wyobraźni”, zachęcał uczestników do zwiedzania wystawy, wybrania jednego dzieła sztuki i stworzenia dla niego spekulatywnej historii. Uczestnicy wymyślili fikcyjną biografię, kontekst i materialną historię wybranego dzieła, opierając się wyłącznie na uważnej obserwacji i wyobraźni, a nie na wiedzy opartej na faktach. Te spekulatywne interpretacje zostały następnie zaprezentowane i nagrane, co zaowocowało powstaniem fikcyjnego audioprzewodnika pochodzącego z „równoległego wymiaru” wystawy.

Drugie warsztaty skupiały się na konfrontacji tych wyobrażonych konstrukcji z „rzeczywistym światem dzieła sztuki”. Opierając się na badaniach przeprowadzonych między sesjami, uczestnicy wzięli udział w serii ustrukturyzowanych gier, które ujawniały różne warstwy znaczeń zawarte w dziełach sztuki, czerpiąc z perspektyw historii sztuki i historii wyobraźni. W grze „Surrealistyczne instrukcje” dzieła sztuki zostały przekształcone w produkty codziennego użytku, dla których uczestnicy napisali zabawne, surrealistyczne „instrukcje użytkowania”. Następnie odbyło się ćwiczenie „Imagines agentes” („obrazy działające”), zainspirowane starożytną techniką mnemoniczną, w której żywe, animowane obrazy służą do ucieleśnienia idei. Uczestnicy dosłownie „stali się” swoimi dziełami sztuki, co pozwoliło im mówić i argumentować na rzecz ich znaczenia – był to proces performatywny, który pełnił również funkcję zbiorowej metody wyboru dzieł sztuki do dalszego rozwoju.

Ostatnie warsztaty były poświęcone podejmowaniu decyzji i wprowadzaniu konkretnych zmian instytucjonalnych. Uczestnicy współpracowali z zaproszonymi ekspertami z Zachęty, reprezentującymi perspektywę kuratorską, techniczną i społeczną, aby zrozumieć praktyczne ograniczenia i możliwości interwencji. Na tej podstawie dokonano ostatecznego wyboru dzieł sztuki, a propozycje interwencji przestrzennych i kuratorskich zostały wspólnie omówione, dopracowane i sformułowane.

W cyklu trzech warsztatów wzięły udział trzy grupy: dwie powstały w wyniku publicznego zaproszenia ogłoszonego przez Zachętę i partnerów, a jedna została zaproszona jako grupa szkolna. Wielkość grup wahała się od 6 do 12 uczestników, skupiając zmotywowanych, kreatywnych młodych ludzi z różnych środowisk i o różnym poziomie znajomości sztuki.

>POSŁUCHAJ AUDIOPRZEWODNIKÓW