Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki

artystka: Karolina Wiktor
kuratorka: Katarzyna Kołodziej-Podsiadło
partner wystawy: Centrum Sztuki Włączającej / Teatr 21
prace: Iga Wiktor-Rypson, Konrad Kodras, Wiktoria Kuchta, Lidia Magiera, Irmina Mendera, Paweł Mendera, Piotr Pryk, prof. Aneta Szymaszek, Agata Wajda, dr Małgorzata Walaszczyk

Jak porozumiewać się ze światem, gdy choroba uniemożliwia dotychczasowe formy komunikacji? Jak kobiety z niepełnosprawnościami doświadczają macierzyństwa? Jak stawać się matką w procesie rehabilitacji? I co znaczy „odzyskać głos” w świecie, który nie zna twojego alfabetu?

Karolina Wiktor odpowiada na te pytania w Kartografii macierzyństwa. Artystka po raz pierwszy w swojej twórczości podejmuje temat macierzyństwa z perspektywy kobiety doświadczającej poudarowej afazji, zabierając głos w sprawie rodzicielstwa kobiet z niepełnosprawnościami. W centrum narracji znajduje się relacja matki z afazją i jej córki, w której codzienne gesty, domowe rytuały oraz wypracowywanie nowych form porozumiewania się stają się jednocześnie procesem rehabilitacji. Kiedy artystkę zawiodło słowo, pojawiły się rysunek, znak, gest, rytm i dźwięk. Wspólnie z córką Igą stworzyły EDUKACYJNĄ WSPÓLNOTĘ BLISKOŚCI MATKI I CÓRKI — przestrzeń konstruowaną w oparciu o wzajemne uczenie się, uważność i troskę. Dziecięce rysunki działają na wystawie jak punkty na mapie macierzyństwa, które dla Karoliny Wiktor stało się procesem odzyskiwania sprawczości i miejsca w świecie.

Wystawa porusza kwestie widzialności, komunikacji i możliwości rozwoju osób z neurologicznymi niesprawnościami. Jest efektem ponad piętnastoletniej praktyki artystycznej, w której mierzenie się z kryzysem ciała dało początek nowemu językowi. Wiktor rozwija myślenie o sztuce jako narzędziu opisu doświadczeń ciała i umysłu, a zarazem sposobie przekraczania ich ograniczeń. Powracającym motywem narracji wystawy jest Czcionka Braku — stworzona przez artystkę w czasie afazji, kiedy zapisywane przez nią litery były niekompletne i nieczytelne.

Ekspozycja ma strukturę otwartą. Jej nieodłączną część stanowią gesty obecności: działania, spotkania i warsztaty — dzięki czemu funkcjonuje ona jako dynamiczna mapa zarówno osobistych śladów, jak i zbiorowych doświadczeń. Odwiedzający mają również możliwość bezpośredniego kontaktu z wybranymi pracami — poprzez dotyk i rysowanie.

Kartografia macierzyństwa rozwija wątki zapoczątkowane przez artystkę w Zachęcie w 2014 roku, podczas konferencji Kultura i neuronauka poświęconej różnym aspektom funkcjonowania mózgu. W ramach wystawy Wiktor kontynuuje także działania jako animatorka spotkań w ramach projektu NeuroUżyteczna, który ma na celu uaktywnić i uspołecznić osoby różnorodnie sprawne.

Wystawie towarzyszą wydane przez Zachętę książki: Kartografia macierzyństwa (2026) oraz poprawione i uzupełnione drugie wydanie książki Wołgą przez Afazję (2014), dostępne w Księgarni Artystycznej Zachęty.

Karolina Wiktor — artystka wizualna, autorka i twórczyni projektu NeuroUżyteczna, wspierającego osoby po udarze mózgu. Laureatka Nagrody Katarzyny Kobro (2017). W latach 2001–2013 współtworzyła z Aleksandrą Kubiak duet performerski Grupa Sędzia Główny. W 2009 roku, po pęknięciu tętniaka i udarach, jej droga artystyczna nabrała zupełnie nowego kierunku. Dziś zajmuje się poezją wizualną i konkretną oraz tworzy autorską Czcionkę Braku. W swojej twórczości łączy wiedzę o mózgu, kognitywistyce i neuronauce z doświadczeniem odbiorcy. Współtworzyła w Zachęcie konferencję i warsztaty Kultura i neuronauka. W 2020 roku na zaproszenie Fundacji Teatr 21 zrealizowała performatywny film Niezbędnik Afazjanina. Prowadziła blog afazja.blogspot.com, a obecnie prowadzi poezjawizualna.blogspot.com. Jest autorką książek Wołgą przez Afazję (2014), graficznego poematu Pusto-stan nienawiści (2019) i Kartografii macierzyństwa (2026)